Terytoria bez granic - wyjątkowy wernisaż w siedzibie Związku Ormiańskiego. Międzynarodowa grupa artystyczna w Gdańsku

Terytoria bez granic – wyjątkowy wernisaż w siedzibie Związku Ormiańskiego. Międzynarodowa grupa artystyczna w Gdańsku

13 maja w zabytkowych wnętrzach kamienicy, gdzie mieści się Związek Ormiański w Gdańsku, odbył się wyjątkowy wernisaż grupy artystycznej Terytoria Stowarzyszone — międzynarodowego, nieformalnego kolektywu twórców związanych ze sztuką współczesną. Wydarzenie przyciągnęło miłośników malarstwa, rysunku, rzeźby, fotografii, instalacji i działań interdyscyplinarnych, stając się jednym z najważniejszych artystycznych spotkań tej wiosny w Gdańsku.

Historyczne wnętrza oraz atmosfera ulicy Mariackiej stworzyły niezwykłą przestrzeń dla sztuki, która od lat przekracza granice państw, języków i środowisk artystycznych. Wystawa pokazała twórczość artystek związanych z Polską, Anglią, Francją i Czechami, podkreślając międzynarodowy charakter grupy oraz jej silne związki z Trójmiastem.

Historia Terytoriów Stowarzyszonych jest historią wieloletnich przyjaźni, wspólnych działań artystycznych i konsekwentnie budowanego dialogu między kulturami. Początki sięgają lat 80., kiedy w Pałacu Młodzieży Elżbieta Tęgowska prowadziła zajęcia z rysunku i malarstwa. Wokół niej zaczęło tworzyć się środowisko młodych artystek, które z czasem połączyły wspólne projekty, wystawy i międzynarodowe działania twórcze.

W latach 1993–1995 w galerii „Na Piętrze” w Gdańsku debiutowały między innymi Magdalena Nowak, Aśka Borof i Anna Sokolska. Następne lata przyniosły udział w projekcie „Sans Frontieres, Sans Limites” („Bez granic, bez ograniczeń”) realizowanym we Francji. Wystawy odbywały się między innymi w Limoges, Paryżu, La-Seyne-sur-Mer oraz Le Havre, gdzie finałem projektu była wystawa „La Brise de Gdańsk” w merostwie miasta.
Kolejnym ważnym etapem była działalność ART@GDAŃSK GALLERY prowadzonej przez Elżbietę Tęgowską w latach 2009-2011 oraz współpraca z artystkami z Danii. Wśród nich znalazła się Lilian Christiansen z Horsens, która później dołączyła do grupy. Przełomowym momentem okazał się rok 2016. W Kornwalii Elżbieta Tęgowska poznała Rose Hatcher — fotografkę, kuratorkę i założycielkę Fish Factory Art Space w Falmouth. Dzięki współpracy z Rose Hatcher i Camillą Stacey artystki zostały zaproszone do udziału w międzynarodowej wystawie „Pulling It Off” organizowanej z okazji Dnia Kobiet. W tym czasie do grupy dołączyła także Urszula Dulewicz z Gdyni, znana z wielkoformatowych batików.

Od tego momentu grupa zaczęła działać pod nazwą Terytoria Stowarzyszone, rozwijając międzynarodową współpracę pomiędzy Polską, Kornwalią, Danią i Francją. Ich wystawy odbywały się zarówno w Gdańsku, jak i w Wielkiej Brytanii, między innymi w legendarnej przestrzeni The Fish w Penryn oraz w prestiżowym St. Ives Art Club w Kornwalii, uznawanym za jedno z ważniejszych miejsc współczesnej sztuki alternatywnej.

Na przestrzeni lat Terytoria Stowarzyszone stworzyły ponad dwadzieścia wystaw prezentowanych w najważniejszych przestrzeniach artystycznych Gdańska i Europy. Ich działalność była związana między innymi z Gdańskim Archipelagiem Kultury, galerią Peron w Stacji Orunia, galerią Plama, Wyspą Skarbów, Domem Aktora, WL4 Mleczny Piotr czy postindustrialnymi przestrzeniami dawnej Stoczni Gdańskiej.

W 2017 roku grupa wystawiała swoje prace w galerii GTPS PUNKT oraz średniowiecznym Domu Zarazy w Oliwie, uczestnicząc również w Nocy Muzeów. Rok później artystki prezentowały twórczość w galerii Peron i Domu Aktora, a do grupy dołączyły Dorota Szymańska oraz ponownie Aśka Borof. Szczególnie ważne były także wystawy organizowane w Kornwalii. W grudniu 2018 roku grupa została zaproszona do St. Ives Art Club, gdzie kuratorem wystawy był Bob Deveraux. Atmosfera miejsca była niezwykła — sztormowe fale Atlantyku rozbijały się o ściany galerii, tworząc wyjątkowe tło dla prezentowanej sztuki.

Lata pandemii nie zatrzymały działalności grupy. W 2020 roku artystki wystawiały prace w galerii Manufaktura Szkła Puck Projekt, a później także w galerii WL4 Mleczny Piotr. W 2021 roku zorganizowano dużą międzynarodową wystawę online „THE FORCE IS WITH US! MOC JEST Z NAMI!”, w której uczestniczyło dwanaście artystek z Polski, Danii, Francji i Kornwalii.
W kolejnych latach grupa rozwijała działalność międzynarodową. W 2022 roku w galerii Wyspa Skarbów gościła Irene Vidal Cal z Falmouth oraz artyści z Czech. W tym samym roku prace Terytoriów Stowarzyszonych prezentowano również w Nancy we Francji, podczas wydarzeń organizowanych przez Les Ateliers du Canal.

W sierpniu odbyła się piętnasta wystawa grupy w galerii Plenum na terenach postoczniowych. Było to jedno z największych wydarzeń w historii kolektywu — osiemnaście osób z The Fish i Terytoriów Stowarzyszonych wspólnie stworzyło wielowątkową prezentację sztuki współczesnej, pokazując różnorodność technik, postaw i doświadczeń.

Rok 2023 przyniósł projekt „PrzedNOC MUZEÓW – Nasze małe muzea” w galerii Plama oraz wystawę „Czarny czas” w galerii Peron, będącą refleksją nad wojną, katastrofami klimatycznymi, epidemiami i napięciami społecznymi ostatnich lat. W grudniu tego samego roku grupa prezentowała swoje prace podczas wydarzenia „Książki i Wino” w Kawiarni Kameralnej w Oliwie. Do artystek dołączyła również Saki Toya z Tokio, która zdecydowała się zamieszkać właśnie w Gdańsku.

Rok 2025 przyniósł kolejną ważną wystawę — „Porozmawiaj z nią” w galerii Peron w Stacji Orunia, inspirowaną twórczością Pedro Almodóvara. Wydarzenie połączyło malarstwo, rysunek, fotografię, haft, instalacje, videofilm oraz taniec improwizowany wykonany przez Katarzynę Chmielewską. Ważnym elementem programu było także spotkanie z terapeutką dr Justyną Świerczyńską.
Majowy wernisaż w Związku Ormiańskim stał się symbolicznym podsumowaniem tej niezwykłej drogi — drogi budowanej przez lata dzięki sztuce, przyjaźni i współpracy ponad granicami. Terytoria Stowarzyszone udowadniają, że współczesna sztuka może być jednocześnie lokalna i międzynarodowa, osobista i uniwersalna.

To wydarzenie pokazało wyraźnie, że Gdańsk dzięki działalności kulturalnej związku, pozostaje jednym z ważnych punktów na mapie współczesnej sztuki, a działalność Terytoriów Stowarzyszonych ma dziś rangę istotnego zjawiska kulturowego integrującego artystów wielu krajów i pokoleń. Przyszłość — jak same artystki podkreślają — pozostaje szeroko otwarta. Miejsce oraz wspólna wystawa cieszyły się ogromnym zainteresowaniem odwiedzających. W wydarzeniu wzięło udział bardzo dużo osób, a frekwencja przerosła oczekiwania organizatorów.

Goście licznie odwiedzali ekspozycję, z dużym zainteresowaniem zapoznając się z prezentowanymi pracami i atmosferą całego wydarzenia. Wspólna wystawa spotkała się z bardzo pozytywnym odbiorem i stała się ważnym punktem spotkań miłośników sztuki oraz lokalnej społeczności.

b.l.