Różne oblicza jasełek.

W różnych miejscach, instytucjach, stowarzyszeniach to już tradycja by rokrocznie przygotowywać jasełka czyli przedstawienie o narodzeniu Chrystusa i jego okolicznościach.

Słowo „jasełka” pochodzi od słowa „jasła” czyli „żłobek”, „ żłób” , „szopka” (wg słownika języka polskiego pod redakcją W. Doroszewskiego lub „ jas” od wyrazu określającego „jasny”, „olśniewający”. Ze względu, że jasełka możemy oglądać w różnej formie tj. tradycyjnej lub bardziej współczesnej, mieszając wątki religijne z elementami folkloru (ludowe, gwarowe) i nowoczesności (problemy społeczne, aktualności). W związku z tym mogą być prezentowane w różnych stylach, które się przenikają, prezentując tym samym wiele funkcji. Jasełka spełniają jednak to samo przesłanie, przybliżają nam historię i okoliczności Bożego Narodzenia, obyczaje związane z tradycjami obchodzonego święta jako kulturoznawcza forma wyrazu sztuki.

Przed świętami uczestniczyłam w Jasełkach autorstwa Joanny Radziszewskiej, pisarki, animatorki kulturalnej i członkini Fundacji Słoneczna Wyspa, która przygotowała je wraz z mieszkańcami jednej z dzielnic Gdańska- Zaspy w klubie sąsiedzkim „Słoneczna Wyspa”1. Występowali aniołowie, pasterze z Klubu Seniora Spółdzielni Mieszkaniowej Rozstaje, a głos wiodący w wyśpiewanych kolędach należał do pana z chóru parafii Opatrzności Bożej na Zaspie, który też akompaniował na organach. Była też współczesna rodzina składająca się z rodziców, córki, dziadka oraz dwie sąsiadki odwiedzające ich podczas kolacji wigilijnej przynosząc potrawy jako dary dla tego rodzinnego domu. I ten wątek Jasełek przenosi nas w inny wymiar postrzegania świąt Bożego Narodzenia. Przypomina nam jak ważne są dobrosąsiedzkie relacje, życzliwość, zrozumienie i otwartość na potrzeby innych. Te święta podkreślają też, że liczy się nie tylko choinka, prezenty, ale spotkania podczas których łączy nas jedność, jasność bijąca z naszych serc i rozpromieniająca się na naszych twarzach.

W takich okolicznościach tworzy się prawdziwa atmosfera szczerej wspólnotowości zachowująca swoją tożsamość, wagę jacy jesteśmy i skąd pochodzimy przy jednoczesnym dbaniu o poczucie godności, zaufania, tolerancji dla wszystkich różnic światopoglądowych. Józefa i Maryję , córkę i pasterza zagrała młodzież, która poprzez swój udział w przedstawieniu udowadnia, że relacje międzypokoleniowe są ważne i cenne, bo zapewniają społeczeństwu ciągłość, stabilność pokoleń oraz stają się opoką tego co, ważne w życiu pomimo niespokojnej sytuacji w świecie. Niegdyś wielopokoleniowe domy przekazywały i kultywowały tradycje z jednoczesnym dbaniem o wspólny system wartości. W obecnych czasach liczy się kult jednostki, ale ten trend powoli się zmienia, bo w sytuacjach kryzysowych jedynie poczucie wspólnotowości, jedności, solidarności może zmienić bieg historii, zażegnać konflikty. Stąd zaproszenie różnych grup społecznych i wiekowych przez autorkę Jasełek wzmocniło znaczenie międzypokoleniowej wspólnotowości we współczesnym świecie. Jasełka Joanny Radziszewskiej rozpoczęły się utworem poetyckim Mariana Domachowskiego „Osiedlowa Kolęda” w adaptacji muzycznej opisującym gdańską dzielnicę Zaspa i jej mieszkańców, a zakończeniem przedstawienia była „Kolęda nieobecnych”, która u niejednej osoby wywołała łzy i rozczulenie. Widowni zostały rozdane śpiewniki z kolędami, które były śpiewane przez wszystkich pomiędzy poszczególnymi scenami Jasełek. To wydarzenie w Słonecznej Wyspie zakończyło się degustacją świątecznych potraw, które również odegrały swoją rolę w przedstawieniu. Pan Marian obdzielał gości swoim tomikiem wierszy o Zaspie z osobistą dedykacją.

Kolejne Jasełka, które chciałabym przywołać, są wystawiane w szkołach. Mam przyjemność je przeżywać rokrocznie w Zespole Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich w Gdańsku (fotorelacja z 2025 w linku2 ), które są przygotowywane przez chętnych uczniów pod czujnym okiem nauczycieli ZSGH. Szkolne jasełka przybliżają nam bardziej historyczne okoliczności narodzenia Jezusa. Przedstawiają m.in. podróż brzemiennej Maryi i Józefa3 z Nazaretu do Betlejem w Judei i powody, ukazanie się anioła Maryi i Józefowi, szukanie miejsca na narodziny wraz z ostatnim przytaczanym faktem jakim jest przywitanie nowonarodzonego dzieciątka przez Trzech Króli. Oczywiście widzowie są zachęcani do wspólnego śpiewu kolęd, a oprawa przedstawienia jest wzbogacona multimediami i grą na pianinie znajdującym się w auli szkoły. Należy nadmienić, że te Jasełka również wzmacniają poczucie wspólnotowości łącząc całe środowisko szkolne – nauczycieli, uczniów, personel administracji i obsługi.

Udział w jasełkach, bezpośredni czy pośredni , jest zawsze dobrowolny z zachowaniem różnej wrażliwości na odmienne aspekty życia i otaczającego nas świata, ważne jest zachowanie siebie i swojej tożsamości, swoich wartości pomimo przynależenia do różnych grup społecznych, wiekowych czy kręgów zainteresowań. I tak się dzieje przy przygotowaniu Jasełek przez Gdańskie Patrycjuszki, których liderka Anna Stawska zaprasza do udziału w nich osoby z różnych grup, m.in. z chóru Cantores Minores Gedanenses4, z grupy społecznej #aRR=Akcje Rodzą Relacje5, członków Stowarzyszenia Nasz Gdańsk i działającego przy nim kącika poetyckiego, czy klubów seniora. Miałam okazję oglądać je od trzech lat, które były wystawiane w oliwskim Domu Zarazy, w centrum Dolna Brama i w Muzeum II Wojny Światowej. W ubiegłym roku Jasełka Gdańskich Patrycjuszek były również wystawiane w sąsiedzkim klubie Słoneczna Wyspa na gdańskiej Zaspie, w których miałam przyjemność występować. Dwie ostatnie edycje Jasełek są autorstwa Reginy Jóźwik, która jest osobą wielu talentów i działającą w różnych zespołach wokalnych np. w chórze Chór Gdańskiej Akademii Seniora nazywa się “Feminae Cantantes”6 , międzypokoleniowej grupie „Połączeni pasją”, grupie społecznej #aRR , ale też aktywnie udziela się w klubach poetyckich działających przy Stowarzyszeniu Nasz Gdańsk7 i Gdańskiej Akademii Seniora. Jest też laureatką Benefisu Dojrzałości 2025 i Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury z okazji 25-lecia Chóru Mieszczan Gdańskich. Regularnie publikuje wiersze w miesięczniku Nasz Gdańsk, pisze rymowanki, czy limeryki o grupach i osobach, z którymi występuje.

Aktorzy Jasełek Gdańskich Patrycjuszek są ubrani w bogato zdobione stroje gdańskich mieszczan z XVI w. Stroje są wykonywane w większości przez Annę Stawska. Oprócz charakterystycznych kostiumów, Jasełka Patrycjuszek wyróżniają się wykonywaniem kolęd acapella przez osoby grające w przedstawieniu, a widzowie chętnie im wtórują dołączając w kolejnych zwrotkach. Obecnie próby jasełkowe odbywają się w domu sąsiedzkim Zakopianka8 na gdańskich Siedlcach, gdzie odbędzie się spektakl w niedzielny wieczór dnia 18.01.2026 o godz. 18.00. Gdańskie Patrycjuszki można spotkać podczas ważnych wydarzeń dla Gdańska, jego mieszkańców i działaczy społecznych. Co roku bywają podczas gali Benefisu Dojrzałości, który organizowany jest najczęściej jesienią w gmachu filharmonii na Ołowiance, w paradzie inaugurującej Jarmark Dominikański, paradzie Niepodległości, w Orszaku Trzech Króli , podczas obchodów Urodzin Centrum Dolna Brama oraz uświetniając swoją obecnością Msze św. celebrowane w Bazylice Mariackiej m.in. z okazji Święta Trzech Króli, uroczystości ku czci Matki Bożej Zielnej (Wniebowzięcia NMP), szczególnych koncertów jak Jubileusz działalności artystycznej Katarzyny Rogalskiej.
Kończąc, niech nam rozwija się RODZINA – WSPÓLNOTA – MY, parafrazując Mariana Domachowskiego – autora tomika wierszy pt. „Słońce na Rozstajach”, który życzy nam „ Do siego roku” w swoim wierszu o tym samym tytule:

„Stary rok jeszcze w tańcu.
Młody już zakłada buty.
Koniec balu przebierańców.
Czy to będzie rok pokuty?

Szampan szumi tudzież rzeka.
Radość z smutkiem są w uścisku.
Młody nie wie co go czeka.
Zawróć lepiej przy urwisku.

Masz w pamięci naszej zostać.
Mieć w historii miejsce swoje.
Trudnym chwilom sprostać.
Załagodzić wszystkie boje.

Stary już dosięgnął kresu.
Każdy różnie go wspomina.
Dla mnie był to rok sukcesu.
Niech rozwija się Rodzina.”
ADNOTACJE
1 https://www.facebook.com/ksslonecznawyspa
2 fotorelacja Jasełek ZSGH z 2025 https://www.facebook.com/share/v/1C2jfkLytS/
3 Józef z Galilei, który pochodził z domu i rodu Dawida był zobowiązany udać się do swojego miasta Dawidowego zgodnie z dekretem cesarskim Cezara Augusta. Cezar zarządzał spisem całego świata, co było częścią rzymskiej praktyki rejestracji podatkowej. Historycznie, spisy ludności były powszechne w Cesarstwie Rzymskim, zarządzane przez cesarzy dla celów podatkowych i wojskowych, a archeologiczne dowody wskazują na regularne przeprowadzanie ich co 14 lat. W kontekście polskich ziem, spis z 1897 roku był znaczącym cesarskim zarządzeniem (tym razem cara Rosji). Stąd Józef udał się do Betlejem, aby poddać się powszechnemu spisowi ludności, zapisać się z poślubioną sobie Maryją. Kiedy tam przebywali, nadszedł dla Maryi czas rozwiązania.
4 https://gmm.net.pl/blog/cantores-minores-gedanenses
5 https://www.facebook.com/GrupaSpolecznaaRR
6 chór Feminae Cantantes https://www.facebook.com/profile.php?id=61570171090729
7 https://www.facebook.com/stowarzyszenie.nasz.gdansk , Patrycjuszki Gdańskie ze Stowarzyszenia Nasz Gdańsk https://www.facebook.com/profile.php?id=61580112068599
8 https://www.facebook.com/domsasiedzkizakopianka
Wiersz Reginy Jóżwik o zespole wokalnym „Połączeni pasją” działającym pod opieką trenera śpiewu Ryszarda Stopy i animatorki Oli Kowalewskiej-Wójcik:
„W szkolnej sali trenujemy, z Rysiem próby śpiewu mamy. Czasem z rytmu wypadamy. Tekst się nieraz plącze, czasem ktoś zagubi zwrotkę.
Trener Rysiu cierpliwie wysłuchuje, poprawia, a gdy trzeba to doszlifuje.
Nikogo nie kontruje, otuchy doda, nikogo nie zgani, uwagami nie zrani.
Ktoś przyniesie ….sernik, ktoś jabłuszko, czekoladkę i już jest wesoło na dokładkę.
Bo my tak PASJĄ POŁĄCZENI, śpiewem wciąż nienasyceni.
Miło czas spędzamy i nawzajem się słuchamy.
Głosy płyną niczym chmurki na niebie, jak wędrowne ptaki, co skrzydłami swymi powiewają i melodią zachwycają.
Śpiewamy o życiu, o miłości, przemijaniu i młodości.
Śpiew to serce naszych otwieranie, przytulamy, dobrym słowem obdarzamy.
Choć czasem w kolanie strzyka to nuta nam nie umyka.
A dostojna, śpiewem hojna sopranistka BASIA, czułe piosnki śpiewa ze swych lat młodości, zawsze nimi bawi gości. Barwą głosu nas zachwyca.
A MONIKA jak w piosence, dziewczyna ratownika to dopiero nasza diwa! Swym talentem nas zachwyca! To talent młodości, a jak wiele w niej skromności. A jak śpiewa to jakby koroneczki po japońsku wplata w swój rap słodkości. W tym jej nikt nie dorówna!
Wokalistka REGINA, w piosnkach swoich Grecję wspomina. Śpiewa o tęsknotach i rozstaniach, o dniach, które przeminęły, lecz w pamięci pozostały, czasem łza się w oku zakręci.
Jest też z nami ALEKSANDRA balsamicznym altem nas zachwyca. To belferka angielskiego dla niej śpiew to nic trudnego. Pełna werwy, wdzięku. Choć niemałą tremę ma, Steve’a Wondera utwór dziś zaśpiewa nam.
A na FINAŁ – oczywiście, to dopiero będzie czad! RYSZARD z MIKOŁAJEM wokalistą w duecie zaśpiewają Wam!
Niech serca wszystkim zadrżą nam, bo energia bije w nas jak ten dzwon!
To właśnie MY MIĘDZYPOKOLENIOWI, tutaj dziś Wam zaśpiewamy, serca rozgrzejemy. Do wspólnego śpiewu zapraszamy. Sami się o tym przekonacie, że muzyka i wspólne śpiewanie łączą pokolenia oraz wszystkie kraje. Bo nie chodzi o tonację czystą, lecz by śpiewać razem …. I to z radością oczywistą!”
Lista kolęd wykonywanych podczas jasełek „Słońce na Rozstajach 2025”:
W Żłobie leży
Wśród nocnej ciszy
Przybieżeli do Betlejem
Dzisiaj w Betlejem
Jezus Malusieńki
Lulajże Jezuniu
Cicha noc
Kolęda nieobecnych